چرا کودکان در کنار درس مدرسه به نویسندگی هم نیاز دارند؟

در جهان مهارت‌ها، نوشتن یکی از مهارت‌های بنیادین است

گاهی والدین می‌پرسند: «حالا که درس‌های مدرسه سخت‌تر شده، بهتر نیست فرزندم کلاس‌های مهارتی را کنار بگذارد؟»

من در تمام مقاطع تحصیلی شاگرد اول یا دوم بودم و در دانشگاه نیز مسیر موفقیت تحصیلی را ادامه دادم. درس و دانش همیشه برایم ارزشمند بوده‌اند؛ اما تجربهٔ سال‌های بعد نشانم داد که در کنار دانش تخصصی، مهارت‌هایی مانند ارتباط مؤثر، مذاکره، تفکر انتقادی، حل مسئله، پذیرش بازخورد، مدیریت زمان، معرفی توانمندی‌ها و تبدیل ایده به عمل نیز اهمیت فراوانی دارند.

امروز با اطمینان بیشتری می‌گویم که در کنار درس، باید برای تمرین مهارت‌های موردعلاقهٔ کودکان و نوجوانان نیز فرصت بیشتری در نظر بگیریم؛ نه به این دلیل که تحصیل کم‌اهمیت است، بلکه چون دانستنِ یک چیز با توانایی به‌کاربستن آن یکسان نیست.

مهارت‌های کودکی و پیامدهای بزرگسالی

آیا خلاقیتی که در کودکی پرورش می‌یابد، می‌تواند با مسیر تحصیلی و شغلی آینده ارتباط داشته باشد؟ برخی پژوهش‌ها شواهدی در این زمینه ارائه کرده‌اند.

📗 پژوهش گیل و پراوس؛ از خلاقیت کودکی تا پیامدهای بزرگسالی

دیوید گیل و ویکتوریا پراوس در پژوهشی با عنوان The Creativity Premium، با استفاده از داده‌های طولی، ارتباط میان خلاقیت سنجیده‌شده در کودکی و پیامدهای زندگی در بزرگسالی را بررسی کردند. یافته‌های آن‌ها نشان می‌دهد که خلاقیت بیشتر در کودکی با درآمد بالاتر در طول زندگی کاری، دستیابی به جایگاه‌های شغلی بالاتر و تحصیلات بیشتر ارتباط دارد. <Link url="https://www.iza.org/index.php/de/publications/dp/14421/the-creativity-premium" title="مشاهدهٔ پژوهش گیل و پراوس (۲۰۲۱)"/>

این یافته‌ها یادآوری می‌کنند که پرورش خلاقیت را نباید صرفاً فعالیتی تفریحی یا حاشیه‌ای در نظر گرفت. البته چنین ارتباطی به این معنا نیست که شرکت در کلاس نویسندگی به‌تنهایی موفقیت تحصیلی یا شغلی آینده را تضمین می‌کند؛ بلکه نشان می‌دهد توجه به توانایی‌های خلاقانه می‌تواند بخشی ارزشمند از مسیر رشد کودکان باشد.

📗 کرافورد، ۲۰۲۵؛ مهارت‌های پایه در کودکی و درآمد بزرگسالی در اندونزی

لی کرافورد در این پژوهش، با استفاده از داده‌های طولی پیمایش زندگی خانوادگی اندونزی، مهارت‌های پایهٔ خواندن و ریاضی افراد را در سنین ۷ تا ۱۲ سالگی بررسی کرد و پیامدهای اقتصادی آنان را در بزرگسالی، در سنین ۲۴ تا ۲۹ سالگی، مورد مطالعه قرار داد. نتایج نشان داد که پس از در نظر گرفتن پیشینهٔ خانوادگی، عملکرد بهتر در مهارت‌های پایهٔ کودکی با درآمد بیشتر در بزرگسالی ارتباط دارد؛ به‌طوری‌که تفاوت یک انحراف معیار در این مهارت‌ها با حدود ۱۱ درصد درآمد بیشتر همراه بود.

این یافته‌ها دربارهٔ سواد پایه و مهارت‌های عددی است، نه آموزش داستان‌نویسی به‌طور خاص؛ بااین‌حال، اهمیت توجه به یادگیری و پرورش مهارت‌ها در سال‌های کودکی را نشان می‌دهد. البته این ارتباط به‌تنهایی رابطهٔ علت‌ومعلولی را اثبات نمی‌کند.

🔗 مشاهدهٔ پژوهش در مرکز توسعهٔ جهانی (CGD)

 گرین و ریدل، ۲۰۰۱؛ سواد و پیامدهای شغلی در کانادا

دیوید گرین و کریگ ریدل در این پژوهش، با استفاده از داده‌های پیمایش بین‌المللی سواد بزرگسالان در کانادا، مهارت‌های سواد و رابطهٔ آن‌ها را با درآمد افراد بررسی کردند. داده‌های این مطالعه شامل ۵۶۶۰ بزرگسال کانادایی بود. نتایج نشان داد که مهارت‌های سواد، حتی با در نظر گرفتن عواملی مانند سطح تحصیلات و سابقهٔ کاری، با درآمد افراد ارتباط دارند. پژوهشگران همچنین بر نقش سواد در بخشی از بازده اقتصادی تحصیلات تأکید کردند.

این مطالعه دربارهٔ بزرگسالان است و به‌طور مستقیم تأثیر کلاس نویسندگی در دوران کودکی را بررسی نمی‌کند؛ اما نشان می‌دهد مهارت‌های سواد، فراتر از نمره‌های مدرسه، می‌توانند در زندگی شغلی نیز اهمیت داشته باشند.

🔗 مشاهدهٔ پژوهش در وب‌سایت ادارهٔ آمار کانادا

درس مدرسه یا مهارت‌آموزی؛ چرا باید تعادل برقرار کنیم؟

گاهی لازم است برنامهٔ دانش‌آموز سبک‌تر شود. خواب، استراحت، سلامت روان و درس مدرسه باید جایگاه خودشان را داشته باشند. اما اگر کودک یا نوجوان به نویسندگی علاقه دارد و برای ادامهٔ آن زمان و توان کافی دارد، بهتر است پیش از کنار گذاشتن کامل این علاقه، راهی متعادل برای ادامهٔ تمرین پیدا کنیم.

قرار نیست همهٔ کودکان نویسندهٔ حرفه‌ای شوند. هدف این است که فرصت یادگیری، تجربه‌کردن و پرورش توانایی‌هایشان را داشته باشند.

نویسندگی نیز فقط به معنای نوشتن داستان یا خلق یک اثر ادبی نیست. در مسیر یادگیری آن، کودک و نوجوان فرصت پیدا می‌کنند ایده‌های خود را پرورش دهند، افکار و احساساتشان را به کلمات تبدیل کنند، روایت منسجم‌تری بسازند، نوشته‌های خود را بازبینی کنند و از بازخورد دیگران بیاموزند. این تجربه‌ها می‌توانند زمینه‌ای برای تمرین برخی مهارت‌های موردنیاز در زندگی تحصیلی، اجتماعی و حرفه‌ای باشند.

من، به‌عنوان مدرس نویسندگی کودک و نوجوان، باور دارم که در کنار آموزش رسمی باید برای مهارت‌آموزی نیز جا باز کنیم؛ مهارت‌هایی که به فرزندانمان کمک می‌کنند بهتر فکر کنند، روشن‌تر ارتباط بگیرند، از بازخورد بیاموزند و برای فرصت‌ها و دشواری‌های آینده آماده‌تر باشند.

شاید پرسش اصلی این نباشد که «درس یا مهارت؟»؛ بلکه این باشد که چگونه میان این دو تعادل برقرار کنیم.

✍️دکتر فاطمه حکیما

مدرس نویسندگی کودک و نوجوان و مؤسس آکادمی نویسندگی رواد

🔗 سوابق علمی و حرفه‌ای دکتر فاطمه حکیما

📚 آشنایی با دوره‌های نویسندگی کودک و نوجوان رواد